الفبای زندگی


  داستان‌گویی،‌قواعد و تعاریفی دارد که در منابع مربوط،‌به تفصیل بیان شده است. در این بخش در مقام بیان این قواعد و تعاریف نیستیم؛ بلکه دراین جا کلیاتی را که در بیان داستان‌های قرآنی برای دانش‌آموزان،‌باید به آن‌ها توجه شود،‌متذکر می‌شویم.

       سرچشمه‌ی اصلی بیش‌تر قصه‌های دینی؛قرآن و سایر کتاب‌های مقدس است،‌هر چند که در طول تاریخ مطالب بسیاری بر آن‌ها افزوده شده است.

         قرآن می‌فرماید: این چنین اخبار پیشنیان را بر تو حکایت می‌کنیم؛(طه:‌99) و یا در آیه دیگری می‌فرماید:‌این داستان را حکایت کن تا اندیشه کنند.(اعراف:‌176)

         هر چند قصه‌های قرآنی با قصه و داستان مصطلح ،‌مشترکات وتفاوت‌هایی دارد؛ ولی می‌توان برای داستان‌گویی انواع قصه‌‌ها، ارکانی را به شرح زیر در نظر گرفت.

الف- گویند‌ه‌ی داستان (معلم)

ب- متن داستان

ج- مخاطب (دانش‌آموز)

د- شرایط زمان و مکان بیان داستان

هـ- شیوه‌‌های بیان داستان

       شرح کامل هر یک از ارکان فوق،‌از موضوع اصلی این کتاب خارج است؛‌ولی توضیح مختصری درباره‌ی هر یک از آن‌ها مفید است.(برای آشنایی بیش‌تر با تعریف، قواعد و ویژگی‌های داستان و داستان‌گویی به کتاب‌های زیر مراجعه کنید. ادبیات کودکان و نوجوانان،‌کتاب درسی تربیت معلم،‌کد 6015، مؤلف:‌مصطفی رحمان‌دوست و الفبای قصه‌نویسی،‌محمدرضا سرشار "رهگذر")

الف- گوینده‌ی داستان (معلم)

       معلم یکی از ارکان اصلی در فرایند یاددهی – یادگیری و مهم‌ترین عامل در تأثیر داستان بر دانش‌آموزان است. از این رو معلم باید پیش از بیان داستان به موارد زیر توجه داشته باشد.

1-آشنایی با مسائل روان‌شناسی تربیتی و رشد دانش‌آموزان:‌آشنایی با این مسائل به معلم کمک می‌کند تا بداند چه بخش‌هایی از  داستان را برای دانش‌آموزان هر یک از پایه‌های تحصیلی با تأکید و پرداخت بیش‌تری بیان کند و از چه بخش‌هایی سریع‌تر بگذرد. هم چنین اگر بخواهد علاوه بر داستان‌های کتاب درسی، از خارج از کتاب برای دانش‌آموزان داستانی بگوید، داستان را با ملاک‌های بهتر و مناسب‌تری انتخاب خواهد کرد.

2- آشنایی با سطح و نوع واژگان پایه:‌ گنجینه‌ی لغات و واژگان دانش‌آموزان به ویژه در پایه‌های اولیه‌‌ی تحصیلی مختلف است. از این رو بیان داستان در هر پایه، باید به زبان دانش‌آموزان آن پایه نزدیک باشد. گاهی دانش‌آموزان معنای واژه‌ای را نمی‌دانند و گاهی نیز برای یک معنا در پایه‌های مختلف از واژگان متفاوتی استفاده می‌کنند. مثلاً واژه‌‌ی "مامان" برای دانش‌آموزان پایه‌ی اول و واژه‌ی "مادر" برای دانش‌اموزان پایه‌‌های چهارم و پنجم مناسب‌تر و مأنوس‌تر است.در بیان داستان و به کارگیری واژه‌ها، عبارات و جملات، باید به گنجینه‌ی واژگان و دایره‌ی فهم و ادراک کودک توجه شود.

چـــون کـــه بــــا کــــودک ســــر و کــــارت                               فــتاد پــس زبــانــی کــودکــی بــایــد گــشــاد

3- تسلط بر متن داستان: بیان داستان‌های قرآنی نیازمند دقت خاصی است؛ به ویژه از آن جا که معمولاً‌ این داستان‌ها با برخی مسائل جانبی و پیرایه‌هایی در فرهنگ جامعه رایج است؛ باید سعی شود با تسلط کامل بر متن داستان‌،‌تنها به بیان آن چه در کتاب آمده است بسنده کرد. تذکر این مطلب ضروری است که تأکید بر بیان دقیق داستان به معنای پرهیز از فضاسازی‌های مناسب و خلاقیت در بیان داستان نیست؛ بلکه معلم باید با خلاقیت خویش، داستان را با جذابیت برای دانش‌آموزان تعریف کند.

       در صورتی که معلم بتواند پیش از بیان داستان در کلاس، نحوه‌ی بیان خود را ضبط کند و با گوش دادن آن، ضعف خود را کشف و رفع نماید، بسیار اقدام مفیدی است. اگر این تمرین برای چند داستان عمل شود،‌مهارت‌ لازم برای بیان داستان به دست خواهدآمد.

4- آشنایی با فرهنگ و آداب و رسوم مخاطبان:‌آشنایی معلم با فرهنگ خاص دانش‌آموزان اعم از آداب و رسوم، گویش محلی و ... نقش به سزایی در نحوه‌ی بیان و تأثیر داستان برایشان دارد. در صورتی که بیان داستان با گویش محلی یا زبان مادری همراه با اصطلاحات رایج در فرهنگ محلی برای دانش‌آموزان شیرین‌تر و جذاب‌تر باشد و این امر با مقررات آموزش و پرورش مغایرت نداشته باشد،
می‌توان از این شیوه بهره جست. بدین ترتیب دانش‌آموزان با موضوع داستان ارتباط عاطفی بیش‌تری پیدا می‌کنند و مفاهیم داستان را بیش‌تر و بهتر درک خواهند کرد.

5- ایجاد انگیزه : ‌پیش از بیان داستان باید با ایجاد انگیزه در مخاطب، علاقه‌ی او را به شنیدن داستان افزایش داد. ایجاد انگیزه، دستور العمل یا چارچوب خاصی ندارد و بهتر است با استفاده ازوقایعی که در اطراف دانش‌آموز اتفاق می‌افتد و برای آن‌ها جالب یا پرسش برانگیز است، زمینه‌ی بیان داستان را فراهم کرد. برای مثال، می‌توان با پرسش و پاسخ از دانش‌آموزان درباره‌ی برادر یا خواهر خردسالش، آن‌ها را به ظرافت‌ها، زیبایی‌ها و نیازهای نوزادان آشنا کرد و گفت آیا شما سراغ دارید که مادری مجبور شود نوزاد خود را از خود جدا کند و به این ترتیب آن‌ها را برای شنیدن داستان کودکی حضرت موسی (ع) آماده کرد.

6- پرهیز از تکیه کلام و رفتارهای تکراری:‌در بیان داستان باید از هر گونه رفتاری که موجب اختلال در دقت دانش‌آموزان می‌شود،پرهیز کرد. معلم باید داستان را آرام و رسا، زیبا و جذاب تعریف کند و از توضیحات اضافی و غیر ضروری به ویژه تکیه کلام و انجام رفتارهای تکراری (تیک عصبی) بپرهیزد.

7- برقراری ارتباط‌های کلامی و غیرکلامی دو سویه:‌برقراری ارتباط دو سویه از طریق پرسش و پاسخ بین معلم و دانش‌آموزان، نگاه‌‌های عاطفی به همه‌ی دانش‌آموزان و نه فقط برخی از آن‌ها، گرفتن تأییدهای ضمنی به صورت کلامی یا غیرکلامی از دانش‌آموزان و سایر شیوه‌های ارتباطی مناسب، فضای تأثیرگذاری و تأثیر پذیری بهتری را فهم داستان و لذت بردن از آن فراهم می‌آورد.

8- انتخاب بهترین شیوه‌ی بیان داستان:معلم با توجه به محتوای داستان، از میان شیوه‌های گوناگون بیان داستان،‌یکی یا ترکیبی از آن‌ها را انتخاب و اجرا می‌کند. با انواع این شیوه‌ها در قسمت‌های بعدی بیش‌تر آشنا می‌شویم.

9- معرفی کتاب‌های داستانی مناسب:می‌‌توان با معرفی کتاب‌های کمک آموزشی به ویژه کتاب‌های داستانی به دانش‌آموزان،‌زمینه‌ی گسترش اطلاعات و تعمیق علاقه و انس دانش‌آموزان با موضوعات قرآنی را فراهم آورد.

10- تهیه‌ی وسایل کمک آموزشی:‌بسیار مناسب است در صورت امکان برای بیان داستان از یک یا چند وسیله‌ی کمک آموزشی بهره جست. این وسایل می‌تواند یک تصویر،‌نقاشی، پوستر و عکس ساده یا فیلم، نوار صوتی، CD‌های مناسب و ... باشد. برای برخی از داستان‌های قرآنی،‌فیلم‌های مناسبی تولید شده است. در صورت دسترسی به آن‌ها و امکان پخش فیلم برای دانش‌آموزان، می‌توان فضای متنوع و جذابی برای ایشان فراهم کرد.

ب- متن داستان

       همه‌ی انسان‌ها به ویژه کودکان، به علت کنجکاوی و علاقه‌ی به دانستن، تمایل زیادی به شنیدن داستان دارند. از این رو می‌توان بسیاری از مفاهیم و پیام‌های اخلاقی و تربیتی را به طور غیرمستقیم از طریق داستان به آنان آموخت.

خــوش‌تــر آن بــاشــد کــه ســرّ‌ دلــبـــران                                           گــــفــتــه آیـــد در حــدیــث دیـگــران

         هر چند داستان‌های قرآن کریم از واقعیت برخوردار است و این ویژگی در سایر آثار ترتیبی و ادبی کم‌تر وجود دارد، ولی بهره‌گیری از داستان در همه‌ی متون ماندگار تربیتی و ادبی اعم از کتب آسمانی و بشری بسیار متداول است.

         همان طور که کودکان و نوجوانان به مراتب بیش از بزرگ‌ترها به شنیدن داستان علاقه‌مند هستند، به همان میزان نیز زودتر و بیش‌تر تحت تأثیر ماجراها و شخصیت‌های داستان قرار گرفته و با همانند سازی از شخصیت‌های مثبت داستان نقش می‌پذیرد.

         با توجه به آثار تربیتی و جذابیت داستان‌های قرآنی،سعی شده است تا آن‌جا که ممکن است با رعایت نکات اصولی داستان، برخی از آن‌ها که تناسب بیش‌تری با روحیات کودکان دارد در  کتاب‌های آموزش قرآن دوره‌ی ابتدایی ارائه شود.

         قرآن کریم با ظرافت خاص در داستان‌های خود به هدایت انسان‌ می‌پردازد،دو جبهه‌ی حق و باطل و ویژگی‌های هر یک را معرفی می‌کند و امدادهای غیبی را که شامل حال پیامبران الهی وبندگان صالح خدا می‌شود،متذکر می‌گردد و انسان‌ها را نسبت به پیروزی حق و باطل و دست‌یابی به فلاح شخصی و اجتماعی امیدوار می‌سازد.

         مهم‌ترین تفاوت داستان‌های قرآنی با سایر داستان‌های رایج در فرهنگ بشری، واقعیت و اصالت داشتن آن‌هاست. از این رو اگر در آن‌ها تدبر و دقت کافی شود بر میزان تأثیرگذاری آن‌ها افزوده می‌شود. از سوی دیگر معلم باید توجه داشته باشد که از افزودن و کاستن بر محتوا و متن داستان‌های قرآن بپرهیزد؛ هر چند که این امر
 - همان طور که قبلاً گفته شود- با خلاقتی و فضاسازی معلم برای بیان داستان منافاتی ندارد.

ج- مخاطب (دانش‌آموزان)

       دانش‌آموزان به عنوان مخاطب و گیرنده‌ی پیام در دست‌یابی به اهداف مورد نظر نقش به سزایی دارند. معلم ضمن ارتقای دانش و مهارت خویش در بیان داستان با توجه به نکات زیر و رعایت آن‌ها بر توفیقات خود و دانش‌آموزان بیفزاید.

1-      آمادگی مخاطب: زمانی را باید برای بیان داستان انتخاب کرد که مخاطب آماده‌ی شنیدن است. معلم ضمن تشخیص زمان مناسب باید موانع ایجاد ارتباط کامل را نیز حتی المقدور از میان بردارد. از این رو،‌ برای بیان داستان زمان خاصی پیشنهاد نمی‌شود، معلم با تشخیص خود گاهی پیش از شروع درس،‌گاهی در ضمن تدریس و زمانی نیز در اواخر ساعت، برای بچه‌ها داستان می‌گوید.

2-      ویژگی‌های روانی و ذهنی مخاطب: دانش‌آموز در دوره‌ی ابتدایی از ذهنی سیال برخوردار است. با فضا سازی مناسب زمینه‌ی تخیل برای او فراهم می‌شود. بدین گونه کودک از شنیدن داستان لذت می‌برد و بهتر می‌تواند با همانند سازی از شخصیت‌های خوب داستان الگو بگیرد.

3-      برقراری ارتباط عاطفی دو سویه:آشنایی دانش‌آموزان با قصه گو و داشتن انس و الفت و برقراری ارتباط با او بر تأثیر داستان می‌افزاید. معلم باید به احساسات و روابط دانش‌آموزان با خود توجه داشته باشد و با ایجاد محیطی عاطفی، صمیمی و فعال، زمینه‌ی بهره‌گیری و لذت از داستان را بهتر فراهم کند.

د- شرایط زمان و مکان و ابزار بیان داستان

       شرایط مناسب و مساعد زمانی و مکانی بیان داستان ،‌ تأثیرگذاری آن را دو چندان می‌سازد. توجه به نکات زیر و رعایت آن‌ها تا آن‌جا که مقدور است، زمینه‌‌ساز این امر می‌باشد.

1-       بیان داستان در مکانی که حتی الامکان با محیط‌های تکراری مخاطب،‌متفاوت باشد. همانند استفاده ازنمازخانه،‌کتابخانه،‌مسجد محل،‌فضای باز و آزاد حیاط مدرسه،محیط مناسب خارج از مدرسه و ...

2-       تغییر نحوه‌ی چینش میز و صندلی دانش‌آموزان به منظور تقویت ارتباط چهره به چهره و چند سویه افراد نسبت به هم و نیز ایجاد تنوع و تازگی.

3-       استفاده از وسایل کمک آموزشی مانند تصویر، نقاشی،‌نقشه، نوارهای صوتی و تصویری و ...

4-       دقت در فراهم بودن شرایط فیزیکی و محیطی مناسب (از قبیل دما، نور و ...) در مکان بیان داستان و رفع عوامل مخلّ تمرکز حواس.

 

هـ_ شیوه‌‌های بیان داستان

       قصه‌گویی هنری است که به کمک آن، ادبیات مکتوب بازآفرینی شده و واژه‌ها و کلمات، توسط قصه‌گو روح و جان می‌گیرند و شادابی و نشاط را به مخاطبان هدیه می‌کنند.

       شاید قصه‌گویی در بدو امر کار ساده‌ای به نظر می‌رسد اما اگر معلم خود را ملزم به رعایت شرایط قصه‌گویی بداند، باید آماده‌ی فراگیری راه و رسم آن و کسب مهارت لازم باشد.

       هر داستان را می‌توان به شیوه‌های مختلفی بیان کرد. اهم این شیوه‌ها به طور خلاصه عبارت است از:(برای تفصیل بیش‌تر به کتا‌ب‌های زیر مراجعه کنید: 1- ادبیات کودکان و نوجوانان کتاب دوره کاردانی تربیت معلم،‌کد 6051، 2- قصه‌گویی، اهمیت و راه و رسم آن؛تألیف مصطفی رحمان‌دوست)

1-      قصه‌خوانی

2-      قصه‌گویی

3-      قصه‌گویی به کمک پرده، تصویر یا نقاشی

4-      قصه‌گویی همراه با تقلید صدا و حرکات

5-      قصه‌گویی به کمک بازیگران پنهان یا آشکار

1-       قصه‌خوانی:‌ساده‌ترین شیوه‌ی داستان‌گویی، خواندن آن از روی متن کتاب است. قطعاً میان خواندن داستان و نقل آن تفاوت است. از جمله‌ این که در خواندن داستان،‌ حوادث به سرعت از مقابل ذهن دانش‌آموز می‌گذرد؛ ولی در نقل داستان روح و جان تازه‌ای به داستان دمیده می‌شود و در واقع،آن را برای مخاطب زنده می‌کند. با این توصیف از شیوه‌ی قصه‌خوانی کم‌تر استفاده می‌شود ودر فضای کلاس و مدرسه چندان کاربردی ندارد.

2-       قصه‌گویی: یکی از شایع‌ترین شیوه‌های بیان داستان،‌قصه‌گویی است. معلم با کم‌ترین امکانات می‌تواند به کمک نقل داستان، مخاطب خود را تحت تأثیر پیام‌های داستانی خود قرار دهد. معلم می‌تواند قصه را در قالب‌های مختلف هم چون سوم شخص، اول شخص مفرد، نامه یا نقل خاطره بیان کند.

در قالب "سوم شخص"‌قصه‌گو خود را بیرون از صحنه‌های قصه قرار می‌دهد و جریانات و وقایعی را که بر شخصیت‌های داستان می‌گذرد، بازگو می‌کند.

       با شیوه‌ی "اول شخص مفرد" قصه‌گو در نقش یکی از شخصیت‌های داستان در آمده و داستان را از زبان او نقل می‌کند. گویا خود ناظر و شاهد ماجرا بوده و در آن‌ها شرکت داشته است.

3-      قصه‌گویی به کمک پرده، تصویر یا نقاشی: در بیان قصه، هر چه از ابزار و وسایل کمکی – البته بجا و مناسب – استفاده شود، تأثیر قصه و انتقال پیام بیش‌تر و بهتر خواهد بود.

       طراحی صحنه‌های داستان، در صورت امکان بر روی پارچه یا مقوا و استفاده از تصاویر مناسب، کار قصه‌گو را به مراتب راحت‌تر می‌کند و قصه نیز جذاب‌تر و شیواتر بیان می‌شود.

4-      قصه‌گویی همراه با تقلید صدا و حرکات:‌ بیان قصه،‌هر چه طبیعی‌تر و واقعی‌تر باشد بر جذابیت آن می‌افزاید. قصه گو ضمن بیان قصه، صدا و حرکات شخصیت‌های داستان را تقلید می‌کند. این شیوه یکی از متداول‌ترین شیوه‌‌های قصه‌گویی است.

5-      قصه‌گویی همراه با بازیرگان آشکار یاپنهان: معلم نقش شخصیت‌های مختلف داستان را بین دانش‌آموزان تقسیم می‌کند و با تمرین قبلی از آن‌ها می‌خواهد تا داستان را به صورت نمایش اجرا کنند. گاهی نیز به شیوه‌ی نمایش عروسکی، دانش‌آموزان به طور پنهان ایفای نقش می‌کنند.

       این روش به علت نیازمندی به تمرین زیاد یا لوازم خاص، در صورت امکان یک یا دو بار می‌تواند در طول سال تحصیلی و احتمالاً‌ در مراسم ویژه به اجرا در آید.

[ ۱۳٩٢/٧/۱٧ ] [ ٢:۳۸ ‎ب.ظ ] [ جالینوس داوری ]

  هر یک از پیام‌های قرآنی به شیوه‌ی زیر تدریس می‌شود.

1-            خواندن متن پیام: آموزگار به شیوه‌ی تدریس آیات درس،‌از دانش‌آموزان می‌خواهد که ابتدا به صورت دسته جمعی،‌سپس به صورت انفرادی متن پیام را بخوانند.

2-            خواندن ترجمه‌ی پیام:  ترجمه‌ی پیام توسط یک دانش‌آموز خوانده می‌شود.

3-            بحث و گفت و گو درباره‌ی مفهوم پیام: مفهوم هر پیام قرآنی به کمک مجموعه‌ای از تصاویر حاوی مصداق و نمونه‌ای از موضوع پیام یا داستان و شعری بیان شده است. آموزگار از دانش‌آموزان می‌خواهد با توضیح تصاویر یا خواندن داستان و شعر،‌درباره‌ی موضوع پیام با دوستان خود در گروه گفت و گو کنند. پس از کار گروهی، از چند گروه خواسته می‌شود تا درباره‌ی پیام توضیح دهند. آموزگار با پرسش و پاسخ و گفت و گو با دانش‌آموزان،‌مطالب دانش‌آموزان را جمع‌بندی، تکمیل و هدایت می‌کند. آموزگار می‌تواند برای تعمیق درک مفاهیم،‌از وقایع زندگی،‌داستان،‌شعر، ضرب‌المثل و ... نیز استفاده کند. بدین ترتیب با مشارکت فعال دانش‌آموزان،‌مفهوم پیام به کمک مثال و نمونه‌ای که در کتاب آمده است روشن می‌شود.

4-            بیان مصادیق جدید:پس از روشن شدن مفهوم پیام، آموزگار از دانش‌آموزان می‌خواهد که مصادیق و نمونه‌های جدیدی را درباره موضوع پیام بیان کنند یا در فرصت‌های بعدی درباره موضوع پیام نقاشی بکشند یا خاطره بنویسند و ...این امر، زمینه‌ی تثبیت یادگیری و خلاقیت را فراهم آورده و سایر مهارت‌های آن‌ها را نیز تقویت می‌کند.

تذکر: آن چه در آموزش پیام‌های قرآن اهمیت دارد، یکی آشنایی و انس دانش‌آموزان با پیام‌ها و معارف قرآنی و استفاده از آن‌ها در زندگی خویش است و دیگری مشارکت خلاق دانش‌آموزان در فرایند یاددهی – یادگیری است. از این رو هر چند حفظ کردن متن پیام‌ها مفید است؛ ولی نباید بر حفظ پیام‌هایا ترجمه‌‌ی آن‌ها اصرار ورزید. در این باره در بخش ارزش‌یابی بیش‌تر گفت و گو خواهیم کرد.

5-     در ذیل پیام‌های قرآنی، برخی از کلمات آشنا و پرکاربرد در فارسی، ترجمه شده است یا از دانش‌آموزان خواسته شده که با مقایسه ترجمه و متن پیام، به معنای کلمه پی‌ببرند. آموزگار از دانش‌آموزان می‌خواهد تا این کار را انجام دهند و پاسخ آن‌ها را تصحیح می‌کند.

فعالیت: پیام (فَلْیَنْظُرِ الْاِنْسانِ اِلـٰی طَعامِه‌ی)‌را با خط خوش روی تخته‌ی کلاس بنویسید،آن‌‌گاه یکی از دانشجویان با روش صحیح اشاره کردن به صامت‌ها ومصوت‌ها از دانشجویان بخواهد که عبارت را به صورت بخش بخش بخوانند؛ سپس چند نفر به صورت انفرادی عبارت پیام را به صورت معمولی می‌خوانند.

فعالیت: موضوع پیام فوق را در قالب تصویر،‌داستان،‌شعر یا ... ترسیم کنید. پس از تهیه‌ی تصاویر یا مطالب مورد نظر خود،‌آن‌ها را به کلاس ارائه دهید.

فعالیت:‌قرآن کریم، انسان را به  دقت کردن در غذایش فراخوانده است. به نظر شما این دقت در چه زمینه‌هایی می‌تواند باشد؟ سعی نمایید تا می‌توانید زمینه‌های متنوع و بیش‌تری را بیان کنید. طرح کدام یک از این زمینه‌ها برای دانش‌آموزان پایه‌ی چهارم و پنجم ابتدایی مناسب است؟

چند توصیه

1-      شایسته است که آموزگار در فرصت‌های مناسب حتی در زنگ‌های غیر از درس قرآن، با توجه به رفتار دانش‌آموزان یا پیشامدهای مختلف،‌ایشان را به مفهوم پیام‌های قرآنی توجه دهد. مثلاً وقتی دو دانش‌آموز برخورد لفظی و مشاجره پیدا می‌کنند به آن‌ها بگوییم عزیزان یادتان هست که خدا در قرآن می‌فرماید: وَالصُّلحُ .... چه؟آری،‌آفرین،‌ وَالصُّلحُ خَیرٌ؟ تا دانش‌آموزان در موقعیت‌های مناسب‌،روح و جان پیام قرآنی رادرک کنند.

2-      می‌توانید دانش‌آموزان را به انجام برخی فعالیت‌های خارج از کلاس مربوط به پیام‌های قرآنی مانند نوشتن پیام‌ها، کشیدن تصاویر مربوط به آن‌ها در روزنامه‌ی دیواری تشویق کنید. بدیهی است دانش‌آموزانی که چنین فعالیت‌هایی را انجام می‌دهند باید به نحو مناسب تشویق شوند.

3-      در زمان‌های مناسب – کلاس قرآن یا سایر کلاس‌ها- دانش‌آموزان می‌توانند پیام‌هایی را که تا کنون آموخته‌اند به صورت دسته جمعی یا انفرادی بخوانند.

4-              نوشتن پیام‌های قرآنی بر روی مقوای مناسب و نصف آن در کلاس در طول هفته و تعویض آن با پیام جدید.

5-      مناسب است با هماهنگی مدیر مدرسه برخی از پیام‌ها و تصاویر مربوط به آن‌ها به صورت زیبا و جذاب بر روی دیوارهای مدرسه،‌نقاشی و خوشنویسی شود.

6-      سعی شود کلمات هم خانواده‌ی لغات معنا  شده‌ی ذیل هر پیام تا حدی که در فارسی رایج است به کمک دانش‌آموزان وهدایت معلم پیدا شود.

[ ۱۳٩٢/٧/۱٧ ] [ ٢:۳٧ ‎ب.ظ ] [ جالینوس داوری ]

طرح درس روزانه ریاضی دوم دبستان

 

 

                       

 


ادامه مطلب
[ ۱۳٩۱/۱٠/۸ ] [ ٥:٥۱ ‎ق.ظ ] [ جالینوس داوری ]

پرسش های متداول  در خصوص ریاضی دوم ابتدایی

 


ادامه مطلب
[ ۱۳٩۱/٩/٢٦ ] [ ٦:۳۸ ‎ق.ظ ] [ جالینوس داوری ]

مقدمه

مسأله را می توان به زبان ساده تعریف کرد. هر گاه فردی بخواهد کاری انجام دهد ولی نتواند به هدف خود برسد، برایش مسأله ایجاد می شود. به عبارت دیگر هر موقعیت مبهم یک مسأله است. حل مسأله نوعی از یادگیری بسیار پیچیده است. مسأله و تلاش برای حل آن جزئی از زندگی هر فرد است. فرآیند برخورد با شرایط زندگی همان مسأله است.

دو دیدگاه متفاوت در آموزش ریاضیات نسبت به حل مسأله وجود دارد:

1


ادامه مطلب
[ ۱۳٩۱/٩/٢٢ ] [ ٥:۳۱ ‎ق.ظ ] [ جالینوس داوری ]
[ ۱۳٩۱/۸/۳ ] [ ۱٠:٢٤ ‎ب.ظ ] [ جالینوس داوری ]

روش تدریس ریاضی دوم ابتدایی جدید التالیف

یکی از رویکردهای مهم آموزش ریاضی در کتب جدید التالیف توجه به تفاوتهای فردی و سبک های مختلف یادگیری می باشد.

. سبک یادگیری کلامی

در دانش‌آموزان کلامی ساختار نمادین کلام نقش مهمی در تفکر و یادگیری ایفا می‌کند. اینان کسانی هستند که وقتی فکر می‌کنند به زبان کلمات و جملات با خود حرف می‌زنند و می‌توانند افکار خود را مستقیماً روی کاغذ بیاورند. استدلال ریاضی را مرحله به مرحله و جزء به جزء درک می‌کنند و چون مراحل اثبات به پایان می‌رسد مراحل درک ریاضی آنان خاتمه می‌یابد. ایشان از جزء به سمت درک کل حرکت می‌کنند و معمولاً تئوری‌های آنان در چگونگی همنشینی جزئیات بسیار قوی است اما در همبستگی مبانی و ساختارهای کلی می‌لنگند. درک ایشان از تاریخ نیز از جزء به کل است و بسیاری از تحولات اجتماعی بسیار کند برایشان قابل درک نیست. در برابر ان ادراک اجزاء مؤثر در وقوع یک صحنة تاریخی برایشان بسیار سهل است. از بین فیلسوفان معروف فلسفه و سبک شناختی ارسطو، کندی، ابن سینا، توماس اکوئیناس و تحت تأثیر ایشان دکارت، کانت و سایر فلاسفة غربی زیر چتر این نوع مهارت یادگیری و تفکر قرار می‌گیرند.

3/1. سبک یادگیری تصویری

در دانش‌آموزان تصویری شهود و تصویر سازی نقش مهمی در تفکر و یادگیری ایفا می‌کنند. وقتی این دانش‌آموزان به تفکر می‌پردازند روند تفکر به زبان مفاهیم و ارتباط بین آن‌ها پیش می‌رود و بازنویسی روند تفکر برای ایشان نیاز به زحمت مضاعف دارد. حتی برخی از ایشان از به کلام در آوردن روند تفکر خود عاجز و ناتوانند اما می‌توانند به خوبی آن را به زبان مفاهیم و ارتباط بین آن‌ها بیان کنند. استدلال ریاضی توسط ایشان به صورتی کلی و مانند نگاه کردن به اجزای یک تابلو به طور سرتاسری ادراک می‌شود. ایشان از درک کل به سوی ادراک جزئیات حرکت می‌کنند و معمولاً تئوری‌های آنان در ساختار و مبانی دقیق است اما در همنشینی و برقراری رابطه بین اجزاء ضعیف می‌نماید. درک ایشان از تاریخ نیز از کل به جزء است و ایشان برعکس دانش‌آموزان کلامی در ادراک تحولات اجتماعی توانا هستند. تفکر شهودی و تجربه نقطه قوت ایشان است. از بین فیلسوفان معروف فلسفه و سبک شناختی افلاطون، فارابی، ابن عربی، سهروردی و ملاصدرا زیر چتر این نوع مهارت یادگیری و تفکر قرار می‌گیرند.

4/1. سبک دست‌ورزی

در دانش‌آموزان دست‌ورز که ساختارگرا هستند بازسازی ساختارها و دست و فکرشان نقش مهمی در تفکر و یادگیری ایفا می‌کند. ایشان با به کار بردن ابزارها و ساختن اشکال و بازسازی ذهنی ساختارها در ذهن خود مفاهیم را یاد می‌گیرند و مهارت‌ها را کسب می‌کنند. ایشان برای درک محتوای درسی احتیاج به خمت کردن با خود دارند حتی اگر آموزش با سبک یادگیری ایشان هماهگ باشد. استدلال ریاضی را تا وقتی خودشان بازسازی نکنند نمی‌فهمند و تاریخ را نیز باید به زبان ذهن خود بازسازی کنند تا بتوانند از آن درس یاد بگیرند. بسیاری از صنعت‌گران و مخترعین زیر چتر این نوع مهارت یادگیری و تفکر قرار می‌گیرند.

با توجه به سبک های یادگیری مذکور فرض را بر این  می گیریم که در یک کلاس درس دانش آموزانی دارای سبک های یادگیری مختلف وجود داشته باشند. پس معلم باید طراحی آموزشی خود را به گونه ای تنظیم کند که برای هرسه دسته دانش آموز فعالیت درنظر بگیرد.

برای تدریس هر درس از کتاب ریاضی پایه دوم ابتدا یک فعالیت دستورزانه مربوط به آن درس را در کلاس اجرا می کنیم . خیلی از دانش آموزان بخصوص دانش آموزان ساختارگرا در این مرحله به یادگیری می رسند. بعد از اجرای فعالیت دستورزانه فعالیت مربوط کتاب به صورت گروهی یا انفرادی مرحله به مرحله توسط خود دانش آموزان انجام می گیرد. بعد از انجام فعالیت از دانش آموزان می خواهیم آنچه را که انجام داده اند بصورت کلامی بیان کنند.

از کاردرکلاس می شود هم به عنوان فعالیتی جهت تثبیت یادگیری و هم به عنوان ارزشیابی فرایندی استفاده کرد که حتما باید در کلاس درس انجام شود. اما تمرین را می شود در منزل هم انجام دهند.

 

 جالینوس داوری

[ ۱۳٩۱/٧/٦ ] [ ۸:٤٦ ‎ق.ظ ] [ جالینوس داوری ]