الفبای زندگی


+ بررسی و نحوه ی آموزش مربع های شگفت انگیز در ریاضی پایه اول

مقدمه:

در استانداردهای آموزشی، ریاضی این گونه بیان شده است:«حل مسئله قلب تپنده یا نقطه ی تمرکز آموزش است.»

بقیه در ادامه ...


با توجه به مشکلاتی که در توانایی حل مسئله در دانش­آموزان ایرانی طی آزمونهای مختلف نشان داده شد، لزوم تغییر درمحتوای آموزشی کتابهای ریاضی لازم وضروری به نظر می­رسید. بر همین اساس و در بازنگری کتابهای پایه اول، کسب توانایی مهارت حل مسئله توسط دانش­ آموزان، از سوی برنامه­ریزان و مولفان کتب درسی  مورد توجه قرار گرفت.

به همین منظوردر کتاب جدید ریاضی که برای سالتحصیلی 91-90 طراحی شده راههای مختلفی برای دستیابی به این هدف به کار رفته است.جدول(مربع)شگفت انگیز،الگویابی و... باتمرین وتکرار و هم چنین چینش آنها  از آسان به مشکل( جدولهای شگفت انگیز از3×3 تا 9×9  و از درک الگو تا رسیدن به مرحله طراحی الگو) از جمله فعالیتهایی است که در ریاضی پایه اول برای رسیدن به این مهم گنجانده شده است.

    مربع شگفت انگیز که برای اولین بار در مدارس ژاپن اجرا گردید ، با موفقیت در این کشور، به آموزش و پرورش کشور ما نیز راه یافته است. ­                                                                                                           در این یادداشت  به صورت خلاصه به بررسی مراحل آموزش مربع شگفت انگیز در پایه اول می­پردازیم، به امید آنکه در یادداشتی دیگر الگوها را هم بررسی کنیم.

 مراحل طرح مربع­های شگفت­انگیز در ریاضی پایه اول و نحوه آموزش آن

1-جدول 3×3 با استفاده از رنگ­ها:

برای اولین بار ودر تم2، صفحه 9، نوع اول مربع شگفت­انگیز طراحی شده است. در ابتدای آغاز آموزش سودوکو از رنگها به جای اعداد استفاده شده است.

برای شروع باید مطمئن شد که دانش­آموز رنگها را می شناسد و هر یک را به خوبی تشخیص می­دهد. معلم لازم است دانش­آموز را با مفهوم سطر و ستون آشنا سازد،هر چند لزومی به استفاده از این اصطلاح نیست و می توان به جای آن از چپ به راست ،بالا و پایین و یا هر اصطلاح دیگری  به تشخیص معلم ، استفاده کرد.

در این نوع، در هر سطر و ستون هر کدام از رنگها یک بار باید استفاده شود.

 

2- جدول 3×3 با استفاده از رنگ­ها و اشکال هندسی:

در دومین صفحه­ای که مربع شگفت­انگیز در کتاب طرح شده است(صفحه 13)، رنگها در قالب اشکال هندسی بوده و دانش­آموز باید علاوه بر توجه به رنگ ،نوع شکل را هم مورد توجه قرار داده و توانایی رسم آن را داشته باشد. در این جا استفاده ار ابزار، مانند شابلون یا خط­­ کش ایرادی نخواهد داشت.

در این مرحله نیز آموزش مانند مرحله قبل خواهد بود. 

3- جدول 4×4 با استفاده از رنگ­ها:

در این مرحله با یک پله پیشرفت دانش­آموز با جدول4×4 در صفحه 18 روبرو خواهد شد. در این جا دیگر تنها اشاره به سطر وستون کافی نخواهد بود و باید توجه دانش­آموز را به این نکته جلب کرد که هر مربع از مربع های کوچکتری تشکیل شده است. توجه به این امر برای کار در مراحل بعد ضروری بوده و کوتاهی کردن از این نکته  در ادامه موجب مشکل در آموزش خواهد شد.

از این نوع در صفحات 34 و 44 نیز نمونه­هایی استفاده شده است. 

4- جدول 4×4 با استفاده از رنگ­ها و اشکال هندسی:

انجام کار به مانند مرحله قبل بوده ، با این تفاوت که رنگها در قالب اشکال هندسی می­باشد.

نمونه­ی صفحه­ی28 از این نوع است. 

5- جدول 4×4 با استفاده ازاعداد 1تا 4:

در پایان تم 8 و بعد از آموزش نماد اعداد 1 تا 4 ،از اعداد در مربع شگفت­انگیز صفحه 56 استفاده شده است.در این مرحله نیز باید از فراگرفتن نماد اعداد توسط دانش­آموز اطمینان حاصل کرد و باز توجه دانش­آموز را به سطر وستون به همراه مربع کوچکتر 2×2 جلب کرد.

گفتنی است از این به بعد دانش­آموز باید یاد بگیرد که کار را از سطر،ستون ویا مربع­های کوچکتری که یک یا کمترین جای خالی را داشته باشد شروع کند.

در صفحه 58 نیز یک بار دیگر از این نمونه آورده شده است. 

6- جدول 6×6 با استفاده ازاعداد 1 تا 6:

درصفحه 68 و پس از آموزش نماد اعداد 5و6 از جدول 6×6 استفاده شده است.

در این نوع نیز  هر مربع از مستطیل­های کوچکتر 2×3 که مانند نمونه­های قبلی ،هر کدام به وسیله خطوطی پرنگ گردیده، تشکیل شده است.

نمونه­های صفحات 77 و 95 از این نوع می­باشند. 

7- جدول 9×9 با استفاده ازاعداد 1تا 9:

در نهایت باید دانش­آموز بتواند جدول شگفت­انگیز را با استفاده ار اعداد یک رقمی کامل کند.

در این جا علاوه بر بررسی ردیف و ستون­ها ، بررسی 9 مربع 9 تایی توسط دانش­آموز لازم است.

بعد از اولین نمونه در صفحه­ی 83 ، صفحات 89، 109، 117، 125و 132 نمونه­هایی از نوع تکمیلی جدول شگفت­انگیز در کتاب ریاضی پایه اول می­باشد. 

نکات مورد توجه در آموزش جدول شگفت­انگیز در پایه اول:

1-دانش­آموزان تصویری بهتر از دانش­آموزان کلامی و دست­ورز این جدول­ها را حل خواهند کرد.

2-با توجه به اینکه در کتاب ، گذر از یک مرحله به مرحله بالاتر سریع می­باشد ،در صورت نیاز معلم می­تواند خود به طراحی جدول بپردازد. اما دقت شود به هنگام استفاده از رنگ به جای اعداد، باید رنگهای مورد استفاده از شش رنگ اصلی باشد.

3- حدس و گمان نقشی مهمی را در حل کردن مربع های شگفت­انگیز دارد. بنابراین اگر دانش­آموزی با چند بار پاک کردن (مخصوصا در مراحل پایانی که اعداد جای رنگها و اشکال هندسی را می­گیرند) جدول را کامل کردند،کاملا منطقی بوده و حتی تمرین مناسبی برای حدس و گمان به عنوان یکی از راهبردهای حل مسئله است. پس خرده گرفتن بر دانش­آموزی که اینگونه عمل می­کند به هیچ وجه جایز نبوده و باید اجازه داد، دانش­آموز با تکرار وتمرین در این فعالیت و به صورت تدریجی به سطح مورد انتظار در این مهارت دست یابد.

4-در صفحاتی از کتاب متاسفانه جدولها به گونه­ای در کنار هم چیده شده­اند ، که احتمالا  جداسازی آنها برای تعدادی از دانش­آموزان مشکل باشد. در اینگونه مواقع لازم است ، معلم با تذکر یا جداسازی الکوها به وسیله خط، رنگ ویا هر مورد دیگری جهت جلوگیری از این مشکل اقدام کند.

نویسنده : جالینوس داوری ; ساعت ٦:۳٦ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۸/۱۸
comment نظرات () لینک