الفبای زندگی


+ روش تدریس داستان گویی در آموزش قرآن دوره ابتدایی

  داستان‌گویی،‌قواعد و تعاریفی دارد که در منابع مربوط،‌به تفصیل بیان شده است. در این بخش در مقام بیان این قواعد و تعاریف نیستیم؛ بلکه دراین جا کلیاتی را که در بیان داستان‌های قرآنی برای دانش‌آموزان،‌باید به آن‌ها توجه شود،‌متذکر می‌شویم.

       سرچشمه‌ی اصلی بیش‌تر قصه‌های دینی؛قرآن و سایر کتاب‌های مقدس است،‌هر چند که در طول تاریخ مطالب بسیاری بر آن‌ها افزوده شده است.

         قرآن می‌فرماید: این چنین اخبار پیشنیان را بر تو حکایت می‌کنیم؛(طه:‌99) و یا در آیه دیگری می‌فرماید:‌این داستان را حکایت کن تا اندیشه کنند.(اعراف:‌176)

         هر چند قصه‌های قرآنی با قصه و داستان مصطلح ،‌مشترکات وتفاوت‌هایی دارد؛ ولی می‌توان برای داستان‌گویی انواع قصه‌‌ها، ارکانی را به شرح زیر در نظر گرفت.

الف- گویند‌ه‌ی داستان (معلم)

ب- متن داستان

ج- مخاطب (دانش‌آموز)

د- شرایط زمان و مکان بیان داستان

هـ- شیوه‌‌های بیان داستان

       شرح کامل هر یک از ارکان فوق،‌از موضوع اصلی این کتاب خارج است؛‌ولی توضیح مختصری درباره‌ی هر یک از آن‌ها مفید است.(برای آشنایی بیش‌تر با تعریف، قواعد و ویژگی‌های داستان و داستان‌گویی به کتاب‌های زیر مراجعه کنید. ادبیات کودکان و نوجوانان،‌کتاب درسی تربیت معلم،‌کد 6015، مؤلف:‌مصطفی رحمان‌دوست و الفبای قصه‌نویسی،‌محمدرضا سرشار "رهگذر")

الف- گوینده‌ی داستان (معلم)

       معلم یکی از ارکان اصلی در فرایند یاددهی – یادگیری و مهم‌ترین عامل در تأثیر داستان بر دانش‌آموزان است. از این رو معلم باید پیش از بیان داستان به موارد زیر توجه داشته باشد.

1-آشنایی با مسائل روان‌شناسی تربیتی و رشد دانش‌آموزان:‌آشنایی با این مسائل به معلم کمک می‌کند تا بداند چه بخش‌هایی از  داستان را برای دانش‌آموزان هر یک از پایه‌های تحصیلی با تأکید و پرداخت بیش‌تری بیان کند و از چه بخش‌هایی سریع‌تر بگذرد. هم چنین اگر بخواهد علاوه بر داستان‌های کتاب درسی، از خارج از کتاب برای دانش‌آموزان داستانی بگوید، داستان را با ملاک‌های بهتر و مناسب‌تری انتخاب خواهد کرد.

2- آشنایی با سطح و نوع واژگان پایه:‌ گنجینه‌ی لغات و واژگان دانش‌آموزان به ویژه در پایه‌های اولیه‌‌ی تحصیلی مختلف است. از این رو بیان داستان در هر پایه، باید به زبان دانش‌آموزان آن پایه نزدیک باشد. گاهی دانش‌آموزان معنای واژه‌ای را نمی‌دانند و گاهی نیز برای یک معنا در پایه‌های مختلف از واژگان متفاوتی استفاده می‌کنند. مثلاً واژه‌‌ی "مامان" برای دانش‌آموزان پایه‌ی اول و واژه‌ی "مادر" برای دانش‌اموزان پایه‌‌های چهارم و پنجم مناسب‌تر و مأنوس‌تر است.در بیان داستان و به کارگیری واژه‌ها، عبارات و جملات، باید به گنجینه‌ی واژگان و دایره‌ی فهم و ادراک کودک توجه شود.

چـــون کـــه بــــا کــــودک ســــر و کــــارت                               فــتاد پــس زبــانــی کــودکــی بــایــد گــشــاد

3- تسلط بر متن داستان: بیان داستان‌های قرآنی نیازمند دقت خاصی است؛ به ویژه از آن جا که معمولاً‌ این داستان‌ها با برخی مسائل جانبی و پیرایه‌هایی در فرهنگ جامعه رایج است؛ باید سعی شود با تسلط کامل بر متن داستان‌،‌تنها به بیان آن چه در کتاب آمده است بسنده کرد. تذکر این مطلب ضروری است که تأکید بر بیان دقیق داستان به معنای پرهیز از فضاسازی‌های مناسب و خلاقیت در بیان داستان نیست؛ بلکه معلم باید با خلاقیت خویش، داستان را با جذابیت برای دانش‌آموزان تعریف کند.

       در صورتی که معلم بتواند پیش از بیان داستان در کلاس، نحوه‌ی بیان خود را ضبط کند و با گوش دادن آن، ضعف خود را کشف و رفع نماید، بسیار اقدام مفیدی است. اگر این تمرین برای چند داستان عمل شود،‌مهارت‌ لازم برای بیان داستان به دست خواهدآمد.

4- آشنایی با فرهنگ و آداب و رسوم مخاطبان:‌آشنایی معلم با فرهنگ خاص دانش‌آموزان اعم از آداب و رسوم، گویش محلی و ... نقش به سزایی در نحوه‌ی بیان و تأثیر داستان برایشان دارد. در صورتی که بیان داستان با گویش محلی یا زبان مادری همراه با اصطلاحات رایج در فرهنگ محلی برای دانش‌آموزان شیرین‌تر و جذاب‌تر باشد و این امر با مقررات آموزش و پرورش مغایرت نداشته باشد،
می‌توان از این شیوه بهره جست. بدین ترتیب دانش‌آموزان با موضوع داستان ارتباط عاطفی بیش‌تری پیدا می‌کنند و مفاهیم داستان را بیش‌تر و بهتر درک خواهند کرد.

5- ایجاد انگیزه : ‌پیش از بیان داستان باید با ایجاد انگیزه در مخاطب، علاقه‌ی او را به شنیدن داستان افزایش داد. ایجاد انگیزه، دستور العمل یا چارچوب خاصی ندارد و بهتر است با استفاده ازوقایعی که در اطراف دانش‌آموز اتفاق می‌افتد و برای آن‌ها جالب یا پرسش برانگیز است، زمینه‌ی بیان داستان را فراهم کرد. برای مثال، می‌توان با پرسش و پاسخ از دانش‌آموزان درباره‌ی برادر یا خواهر خردسالش، آن‌ها را به ظرافت‌ها، زیبایی‌ها و نیازهای نوزادان آشنا کرد و گفت آیا شما سراغ دارید که مادری مجبور شود نوزاد خود را از خود جدا کند و به این ترتیب آن‌ها را برای شنیدن داستان کودکی حضرت موسی (ع) آماده کرد.

6- پرهیز از تکیه کلام و رفتارهای تکراری:‌در بیان داستان باید از هر گونه رفتاری که موجب اختلال در دقت دانش‌آموزان می‌شود،پرهیز کرد. معلم باید داستان را آرام و رسا، زیبا و جذاب تعریف کند و از توضیحات اضافی و غیر ضروری به ویژه تکیه کلام و انجام رفتارهای تکراری (تیک عصبی) بپرهیزد.

7- برقراری ارتباط‌های کلامی و غیرکلامی دو سویه:‌برقراری ارتباط دو سویه از طریق پرسش و پاسخ بین معلم و دانش‌آموزان، نگاه‌‌های عاطفی به همه‌ی دانش‌آموزان و نه فقط برخی از آن‌ها، گرفتن تأییدهای ضمنی به صورت کلامی یا غیرکلامی از دانش‌آموزان و سایر شیوه‌های ارتباطی مناسب، فضای تأثیرگذاری و تأثیر پذیری بهتری را فهم داستان و لذت بردن از آن فراهم می‌آورد.

8- انتخاب بهترین شیوه‌ی بیان داستان:معلم با توجه به محتوای داستان، از میان شیوه‌های گوناگون بیان داستان،‌یکی یا ترکیبی از آن‌ها را انتخاب و اجرا می‌کند. با انواع این شیوه‌ها در قسمت‌های بعدی بیش‌تر آشنا می‌شویم.

9- معرفی کتاب‌های داستانی مناسب:می‌‌توان با معرفی کتاب‌های کمک آموزشی به ویژه کتاب‌های داستانی به دانش‌آموزان،‌زمینه‌ی گسترش اطلاعات و تعمیق علاقه و انس دانش‌آموزان با موضوعات قرآنی را فراهم آورد.

10- تهیه‌ی وسایل کمک آموزشی:‌بسیار مناسب است در صورت امکان برای بیان داستان از یک یا چند وسیله‌ی کمک آموزشی بهره جست. این وسایل می‌تواند یک تصویر،‌نقاشی، پوستر و عکس ساده یا فیلم، نوار صوتی، CD‌های مناسب و ... باشد. برای برخی از داستان‌های قرآنی،‌فیلم‌های مناسبی تولید شده است. در صورت دسترسی به آن‌ها و امکان پخش فیلم برای دانش‌آموزان، می‌توان فضای متنوع و جذابی برای ایشان فراهم کرد.

ب- متن داستان

       همه‌ی انسان‌ها به ویژه کودکان، به علت کنجکاوی و علاقه‌ی به دانستن، تمایل زیادی به شنیدن داستان دارند. از این رو می‌توان بسیاری از مفاهیم و پیام‌های اخلاقی و تربیتی را به طور غیرمستقیم از طریق داستان به آنان آموخت.

خــوش‌تــر آن بــاشــد کــه ســرّ‌ دلــبـــران                                           گــــفــتــه آیـــد در حــدیــث دیـگــران

         هر چند داستان‌های قرآن کریم از واقعیت برخوردار است و این ویژگی در سایر آثار ترتیبی و ادبی کم‌تر وجود دارد، ولی بهره‌گیری از داستان در همه‌ی متون ماندگار تربیتی و ادبی اعم از کتب آسمانی و بشری بسیار متداول است.

         همان طور که کودکان و نوجوانان به مراتب بیش از بزرگ‌ترها به شنیدن داستان علاقه‌مند هستند، به همان میزان نیز زودتر و بیش‌تر تحت تأثیر ماجراها و شخصیت‌های داستان قرار گرفته و با همانند سازی از شخصیت‌های مثبت داستان نقش می‌پذیرد.

         با توجه به آثار تربیتی و جذابیت داستان‌های قرآنی،سعی شده است تا آن‌جا که ممکن است با رعایت نکات اصولی داستان، برخی از آن‌ها که تناسب بیش‌تری با روحیات کودکان دارد در  کتاب‌های آموزش قرآن دوره‌ی ابتدایی ارائه شود.

         قرآن کریم با ظرافت خاص در داستان‌های خود به هدایت انسان‌ می‌پردازد،دو جبهه‌ی حق و باطل و ویژگی‌های هر یک را معرفی می‌کند و امدادهای غیبی را که شامل حال پیامبران الهی وبندگان صالح خدا می‌شود،متذکر می‌گردد و انسان‌ها را نسبت به پیروزی حق و باطل و دست‌یابی به فلاح شخصی و اجتماعی امیدوار می‌سازد.

         مهم‌ترین تفاوت داستان‌های قرآنی با سایر داستان‌های رایج در فرهنگ بشری، واقعیت و اصالت داشتن آن‌هاست. از این رو اگر در آن‌ها تدبر و دقت کافی شود بر میزان تأثیرگذاری آن‌ها افزوده می‌شود. از سوی دیگر معلم باید توجه داشته باشد که از افزودن و کاستن بر محتوا و متن داستان‌های قرآن بپرهیزد؛ هر چند که این امر
 - همان طور که قبلاً گفته شود- با خلاقتی و فضاسازی معلم برای بیان داستان منافاتی ندارد.

ج- مخاطب (دانش‌آموزان)

       دانش‌آموزان به عنوان مخاطب و گیرنده‌ی پیام در دست‌یابی به اهداف مورد نظر نقش به سزایی دارند. معلم ضمن ارتقای دانش و مهارت خویش در بیان داستان با توجه به نکات زیر و رعایت آن‌ها بر توفیقات خود و دانش‌آموزان بیفزاید.

1-      آمادگی مخاطب: زمانی را باید برای بیان داستان انتخاب کرد که مخاطب آماده‌ی شنیدن است. معلم ضمن تشخیص زمان مناسب باید موانع ایجاد ارتباط کامل را نیز حتی المقدور از میان بردارد. از این رو،‌ برای بیان داستان زمان خاصی پیشنهاد نمی‌شود، معلم با تشخیص خود گاهی پیش از شروع درس،‌گاهی در ضمن تدریس و زمانی نیز در اواخر ساعت، برای بچه‌ها داستان می‌گوید.

2-      ویژگی‌های روانی و ذهنی مخاطب: دانش‌آموز در دوره‌ی ابتدایی از ذهنی سیال برخوردار است. با فضا سازی مناسب زمینه‌ی تخیل برای او فراهم می‌شود. بدین گونه کودک از شنیدن داستان لذت می‌برد و بهتر می‌تواند با همانند سازی از شخصیت‌های خوب داستان الگو بگیرد.

3-      برقراری ارتباط عاطفی دو سویه:آشنایی دانش‌آموزان با قصه گو و داشتن انس و الفت و برقراری ارتباط با او بر تأثیر داستان می‌افزاید. معلم باید به احساسات و روابط دانش‌آموزان با خود توجه داشته باشد و با ایجاد محیطی عاطفی، صمیمی و فعال، زمینه‌ی بهره‌گیری و لذت از داستان را بهتر فراهم کند.

د- شرایط زمان و مکان و ابزار بیان داستان

       شرایط مناسب و مساعد زمانی و مکانی بیان داستان ،‌ تأثیرگذاری آن را دو چندان می‌سازد. توجه به نکات زیر و رعایت آن‌ها تا آن‌جا که مقدور است، زمینه‌‌ساز این امر می‌باشد.

1-       بیان داستان در مکانی که حتی الامکان با محیط‌های تکراری مخاطب،‌متفاوت باشد. همانند استفاده ازنمازخانه،‌کتابخانه،‌مسجد محل،‌فضای باز و آزاد حیاط مدرسه،محیط مناسب خارج از مدرسه و ...

2-       تغییر نحوه‌ی چینش میز و صندلی دانش‌آموزان به منظور تقویت ارتباط چهره به چهره و چند سویه افراد نسبت به هم و نیز ایجاد تنوع و تازگی.

3-       استفاده از وسایل کمک آموزشی مانند تصویر، نقاشی،‌نقشه، نوارهای صوتی و تصویری و ...

4-       دقت در فراهم بودن شرایط فیزیکی و محیطی مناسب (از قبیل دما، نور و ...) در مکان بیان داستان و رفع عوامل مخلّ تمرکز حواس.

 

هـ_ شیوه‌‌های بیان داستان

       قصه‌گویی هنری است که به کمک آن، ادبیات مکتوب بازآفرینی شده و واژه‌ها و کلمات، توسط قصه‌گو روح و جان می‌گیرند و شادابی و نشاط را به مخاطبان هدیه می‌کنند.

       شاید قصه‌گویی در بدو امر کار ساده‌ای به نظر می‌رسد اما اگر معلم خود را ملزم به رعایت شرایط قصه‌گویی بداند، باید آماده‌ی فراگیری راه و رسم آن و کسب مهارت لازم باشد.

       هر داستان را می‌توان به شیوه‌های مختلفی بیان کرد. اهم این شیوه‌ها به طور خلاصه عبارت است از:(برای تفصیل بیش‌تر به کتا‌ب‌های زیر مراجعه کنید: 1- ادبیات کودکان و نوجوانان کتاب دوره کاردانی تربیت معلم،‌کد 6051، 2- قصه‌گویی، اهمیت و راه و رسم آن؛تألیف مصطفی رحمان‌دوست)

1-      قصه‌خوانی

2-      قصه‌گویی

3-      قصه‌گویی به کمک پرده، تصویر یا نقاشی

4-      قصه‌گویی همراه با تقلید صدا و حرکات

5-      قصه‌گویی به کمک بازیگران پنهان یا آشکار

1-       قصه‌خوانی:‌ساده‌ترین شیوه‌ی داستان‌گویی، خواندن آن از روی متن کتاب است. قطعاً میان خواندن داستان و نقل آن تفاوت است. از جمله‌ این که در خواندن داستان،‌ حوادث به سرعت از مقابل ذهن دانش‌آموز می‌گذرد؛ ولی در نقل داستان روح و جان تازه‌ای به داستان دمیده می‌شود و در واقع،آن را برای مخاطب زنده می‌کند. با این توصیف از شیوه‌ی قصه‌خوانی کم‌تر استفاده می‌شود ودر فضای کلاس و مدرسه چندان کاربردی ندارد.

2-       قصه‌گویی: یکی از شایع‌ترین شیوه‌های بیان داستان،‌قصه‌گویی است. معلم با کم‌ترین امکانات می‌تواند به کمک نقل داستان، مخاطب خود را تحت تأثیر پیام‌های داستانی خود قرار دهد. معلم می‌تواند قصه را در قالب‌های مختلف هم چون سوم شخص، اول شخص مفرد، نامه یا نقل خاطره بیان کند.

در قالب "سوم شخص"‌قصه‌گو خود را بیرون از صحنه‌های قصه قرار می‌دهد و جریانات و وقایعی را که بر شخصیت‌های داستان می‌گذرد، بازگو می‌کند.

       با شیوه‌ی "اول شخص مفرد" قصه‌گو در نقش یکی از شخصیت‌های داستان در آمده و داستان را از زبان او نقل می‌کند. گویا خود ناظر و شاهد ماجرا بوده و در آن‌ها شرکت داشته است.

3-      قصه‌گویی به کمک پرده، تصویر یا نقاشی: در بیان قصه، هر چه از ابزار و وسایل کمکی – البته بجا و مناسب – استفاده شود، تأثیر قصه و انتقال پیام بیش‌تر و بهتر خواهد بود.

       طراحی صحنه‌های داستان، در صورت امکان بر روی پارچه یا مقوا و استفاده از تصاویر مناسب، کار قصه‌گو را به مراتب راحت‌تر می‌کند و قصه نیز جذاب‌تر و شیواتر بیان می‌شود.

4-      قصه‌گویی همراه با تقلید صدا و حرکات:‌ بیان قصه،‌هر چه طبیعی‌تر و واقعی‌تر باشد بر جذابیت آن می‌افزاید. قصه گو ضمن بیان قصه، صدا و حرکات شخصیت‌های داستان را تقلید می‌کند. این شیوه یکی از متداول‌ترین شیوه‌‌های قصه‌گویی است.

5-      قصه‌گویی همراه با بازیرگان آشکار یاپنهان: معلم نقش شخصیت‌های مختلف داستان را بین دانش‌آموزان تقسیم می‌کند و با تمرین قبلی از آن‌ها می‌خواهد تا داستان را به صورت نمایش اجرا کنند. گاهی نیز به شیوه‌ی نمایش عروسکی، دانش‌آموزان به طور پنهان ایفای نقش می‌کنند.

       این روش به علت نیازمندی به تمرین زیاد یا لوازم خاص، در صورت امکان یک یا دو بار می‌تواند در طول سال تحصیلی و احتمالاً‌ در مراسم ویژه به اجرا در آید.

نویسنده : جالینوس داوری ; ساعت ٢:۳۸ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/٧/۱٧
comment نظرات () لینک

+ روش تدریس پیام های قرآنی

  هر یک از پیام‌های قرآنی به شیوه‌ی زیر تدریس می‌شود.

1-            خواندن متن پیام: آموزگار به شیوه‌ی تدریس آیات درس،‌از دانش‌آموزان می‌خواهد که ابتدا به صورت دسته جمعی،‌سپس به صورت انفرادی متن پیام را بخوانند.

2-            خواندن ترجمه‌ی پیام:  ترجمه‌ی پیام توسط یک دانش‌آموز خوانده می‌شود.

3-            بحث و گفت و گو درباره‌ی مفهوم پیام: مفهوم هر پیام قرآنی به کمک مجموعه‌ای از تصاویر حاوی مصداق و نمونه‌ای از موضوع پیام یا داستان و شعری بیان شده است. آموزگار از دانش‌آموزان می‌خواهد با توضیح تصاویر یا خواندن داستان و شعر،‌درباره‌ی موضوع پیام با دوستان خود در گروه گفت و گو کنند. پس از کار گروهی، از چند گروه خواسته می‌شود تا درباره‌ی پیام توضیح دهند. آموزگار با پرسش و پاسخ و گفت و گو با دانش‌آموزان،‌مطالب دانش‌آموزان را جمع‌بندی، تکمیل و هدایت می‌کند. آموزگار می‌تواند برای تعمیق درک مفاهیم،‌از وقایع زندگی،‌داستان،‌شعر، ضرب‌المثل و ... نیز استفاده کند. بدین ترتیب با مشارکت فعال دانش‌آموزان،‌مفهوم پیام به کمک مثال و نمونه‌ای که در کتاب آمده است روشن می‌شود.

4-            بیان مصادیق جدید:پس از روشن شدن مفهوم پیام، آموزگار از دانش‌آموزان می‌خواهد که مصادیق و نمونه‌های جدیدی را درباره موضوع پیام بیان کنند یا در فرصت‌های بعدی درباره موضوع پیام نقاشی بکشند یا خاطره بنویسند و ...این امر، زمینه‌ی تثبیت یادگیری و خلاقیت را فراهم آورده و سایر مهارت‌های آن‌ها را نیز تقویت می‌کند.

تذکر: آن چه در آموزش پیام‌های قرآن اهمیت دارد، یکی آشنایی و انس دانش‌آموزان با پیام‌ها و معارف قرآنی و استفاده از آن‌ها در زندگی خویش است و دیگری مشارکت خلاق دانش‌آموزان در فرایند یاددهی – یادگیری است. از این رو هر چند حفظ کردن متن پیام‌ها مفید است؛ ولی نباید بر حفظ پیام‌هایا ترجمه‌‌ی آن‌ها اصرار ورزید. در این باره در بخش ارزش‌یابی بیش‌تر گفت و گو خواهیم کرد.

5-     در ذیل پیام‌های قرآنی، برخی از کلمات آشنا و پرکاربرد در فارسی، ترجمه شده است یا از دانش‌آموزان خواسته شده که با مقایسه ترجمه و متن پیام، به معنای کلمه پی‌ببرند. آموزگار از دانش‌آموزان می‌خواهد تا این کار را انجام دهند و پاسخ آن‌ها را تصحیح می‌کند.

فعالیت: پیام (فَلْیَنْظُرِ الْاِنْسانِ اِلـٰی طَعامِه‌ی)‌را با خط خوش روی تخته‌ی کلاس بنویسید،آن‌‌گاه یکی از دانشجویان با روش صحیح اشاره کردن به صامت‌ها ومصوت‌ها از دانشجویان بخواهد که عبارت را به صورت بخش بخش بخوانند؛ سپس چند نفر به صورت انفرادی عبارت پیام را به صورت معمولی می‌خوانند.

فعالیت: موضوع پیام فوق را در قالب تصویر،‌داستان،‌شعر یا ... ترسیم کنید. پس از تهیه‌ی تصاویر یا مطالب مورد نظر خود،‌آن‌ها را به کلاس ارائه دهید.

فعالیت:‌قرآن کریم، انسان را به  دقت کردن در غذایش فراخوانده است. به نظر شما این دقت در چه زمینه‌هایی می‌تواند باشد؟ سعی نمایید تا می‌توانید زمینه‌های متنوع و بیش‌تری را بیان کنید. طرح کدام یک از این زمینه‌ها برای دانش‌آموزان پایه‌ی چهارم و پنجم ابتدایی مناسب است؟

چند توصیه

1-      شایسته است که آموزگار در فرصت‌های مناسب حتی در زنگ‌های غیر از درس قرآن، با توجه به رفتار دانش‌آموزان یا پیشامدهای مختلف،‌ایشان را به مفهوم پیام‌های قرآنی توجه دهد. مثلاً وقتی دو دانش‌آموز برخورد لفظی و مشاجره پیدا می‌کنند به آن‌ها بگوییم عزیزان یادتان هست که خدا در قرآن می‌فرماید: وَالصُّلحُ .... چه؟آری،‌آفرین،‌ وَالصُّلحُ خَیرٌ؟ تا دانش‌آموزان در موقعیت‌های مناسب‌،روح و جان پیام قرآنی رادرک کنند.

2-      می‌توانید دانش‌آموزان را به انجام برخی فعالیت‌های خارج از کلاس مربوط به پیام‌های قرآنی مانند نوشتن پیام‌ها، کشیدن تصاویر مربوط به آن‌ها در روزنامه‌ی دیواری تشویق کنید. بدیهی است دانش‌آموزانی که چنین فعالیت‌هایی را انجام می‌دهند باید به نحو مناسب تشویق شوند.

3-      در زمان‌های مناسب – کلاس قرآن یا سایر کلاس‌ها- دانش‌آموزان می‌توانند پیام‌هایی را که تا کنون آموخته‌اند به صورت دسته جمعی یا انفرادی بخوانند.

4-              نوشتن پیام‌های قرآنی بر روی مقوای مناسب و نصف آن در کلاس در طول هفته و تعویض آن با پیام جدید.

5-      مناسب است با هماهنگی مدیر مدرسه برخی از پیام‌ها و تصاویر مربوط به آن‌ها به صورت زیبا و جذاب بر روی دیوارهای مدرسه،‌نقاشی و خوشنویسی شود.

6-      سعی شود کلمات هم خانواده‌ی لغات معنا  شده‌ی ذیل هر پیام تا حدی که در فارسی رایج است به کمک دانش‌آموزان وهدایت معلم پیدا شود.

نویسنده : جالینوس داوری ; ساعت ٢:۳٧ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/٧/۱٧
comment نظرات () لینک

+ اشکالات چاپی کتاب ریاضی سوم جدید

برای دریافت اشکالات چاپی کتاب ریاضی جدید اینجا کلیک نمایید.

نویسنده : جالینوس داوری ; ساعت ٢:۱٢ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/٧/۱٧
comment نظرات () لینک

+ دانلود کتاب الکترونیکی قرآن پایه اول

برای دریافت کتاب الکترونیکی اینجا کلیک نمایید.

نویسنده : جالینوس داوری ; ساعت ٤:٢۳ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/٧/۱٤
comment نظرات () لینک

+ دانلود کتاب الکترونیکی قرآن پایه دوم

برای دریافت کتاب الکترونیکی اینجا کلیک نمایید.

نویسنده : جالینوس داوری ; ساعت ٤:۱۱ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/٧/۱٤
comment نظرات () لینک

+ نقش آموزش ابتدایی در شکل‌گیری مفاهیم ریاضی

مقدمه

از آن‌جا که پیشرفت روز افزون صنعت و تکنولوژی در جهان پهناور، رو به افزایش است نیاز و ضرورت و جایگاه ریاضیات ابتدایی بیشتر احساس می‌گردد. آموزش ابتدایی، در شکل‌گیری مفاهیم ریاضی نقشی اساسی دارد. کودکان لازم‌التعلیم با ورود به دوره ابتدایی با مفاهیم ریاضی آشنا می‌گردند. حال چگونه باید این مفاهیم در اذهان کودکان نهادینه شود. به شرایط موقعیت‌ یاددهی، یادگیری بستگی دارد. کودکان در محیط کلاس می‌آموزند آنچه را در اختیار دارند. معلمان و دست‌اندرکاران نظام آموزشی باید مفاهیم ریاضی را ملکه ذهن کودکان سازند. برنامه‌ریزی، تغییر کتب ریاضی، تغییر روش‌ها و متد تدریس از مهم‌ترین ارکان تدریس و نهادینه ساختن، مفاهیم ریاضی در دوره ابتدایی هستند که در این مقاله به آن‌ها می‌پردازیم.

 اهداف آموزش ریاضی در دوره ابتدایی

1- ایجاد توانایی برای انجام محاسبات عددی در زندگی روزمره

2- پرورش نظم فکری و درست اندیشیدن از طریق آموزش بکار بردن صحیح دانسته‌ها برای به دست آوردن نتیجه‌ها

3- ایجاد توانایی در انجام دادن محاسبات ذهنی و حدس و تخمین زدن کمیت‌ها در حدود نیازهای زندگی روزمره

4- آموزش ریاضیات مورد نیاز در رابطه با سایر دروس دوره ابتدایی

5- ایجاد توانایی در برآورد راه حل مسائل و حدس جواب آن‌ها

6- ایجاد توانایی درک محتوای ریاضی مسائل به قالب ریاضی در آوردن و حل آن‌ها

 نقش آموزش ابتدایی در شکل‌گیری مفاهیم ریاضی

مفهوم آموزش ابتدایی

اولین دوره آموزش و تربیت برای هر انسانی به طور رسمی، آموزش ابتدایی است. بعد از آموزش‌هایی که فرد در محیط خانواده فرا می‌گیرد، آموزش‌های رسمی به عنوان آموزش دوره‌ عمومی شروع می‌شود. کودکان از سن 5 سالگی وارد عرصه تعلیم و تربیت رسمی می‌شوند و پس از طی 6 سال آموزش و تربیت به دوره بعدی یعنی راهنمایی تحصیلی وارد می‌شوند. کودکان لازم التعلیم هر کشور با کشور دیگری در ورود به مدارس ابتدایی تفاوت دارند. کشورهایی که فقر فرهنگی دارند، معمولاً بسیاری از کودکان لازم التعلیم آن‌ها از تحصیل و آموزش محروم می‌شوند. دوره‌ ابتدایی با توجه به حرکت جدیدی که در زمینه توسعه برنامه علوم ریاضی در قرن اخیر ایجاد شده است به آموزش ابتدایی اهمیت زیادی قائل شده‌اند. قدرت یادگیری دانش‌آموزان دوره ابتدایی بیش از میزانی است، که در برنامه‌های درسی استاندارد مدارس منظور شده است.آموزش‌های دروس مختلف، در دوره ابتدایی کودکان را با جهان و پدیده‌های آن آشنا می‌سازند. آموزش ریاضی در دوره ابتدایی یکی از این دروس است. آموزش سنتی ریاضی ابتدایی جواب گوی نیازهای دانش‌آموزان امروز نخواهد بود. تغییر و دگرگونی در برنامه‌های دوره ابتدایی و کتب ریاضی و همچنین تغییر اساسی روش‌های تدریس در دوره‌ ابتدایی نقش به سزایی در آموزش و فراگیری مفاهیم ریاضی دارد.هر چند برنامه‌ها و کتب درسی ریاضی در ابتدایی تغییر یافت ولی نتایج آموزش‌ها چندان مطلوب نشد. در طرح کلیات نظام آموزش و پرورش جمهوری ایران شیوه آموزش ریاضی به دو روش فعال و غیرفعال تدوین شده است که صفت فعال متوجه تلاش یاد گیرنده در یادگیری است.

نظر دانشمندان درباره آموزش ابتدایی(مبانی نظری)

1- پیاژه شناخت شناس معروف سوئیسی، تئوری خاصی از فرآیند دانستن آدمی به دست داده است که با تئوری‌های دیگر گذشته در تعلیم و تربیت به صورت ریشه‌‌ای مغایرت دارد. به نظر پیاژه‌ ما هرگز نمی‌توانیم واقعیت را آن‌طور که هست در ذهن خود تصویر کنیم یا واقعیت‌های خارج از عالم ذهن را به همان ترتیب که هست وارد ذهن کنیم بلکه واقعیت نوعی بازسازی شده از محیط هر شخص است و هرگز واقعیت‌های یاد گرفته شده عیناً نسخه برگردان آن‌ها در خارج از ذهن نیست.به نظر این دانشمند هر کودک در جریان رشد خود، واقعیت‌ها را برای خود، بازسازی می‌کند.و به تدریج نتیجه این بازسازی‌ها به واقعیت‌هایی که در ذهن بزرگسالان است نزدیک می‌شود. می‌توان گفت هر معلم باید محتوای مطالب آموزشی را با فعالیت‌های ذهنی کودک منطبق سازد و کودک در امر یادگیری به ویژه ریاضیات ابتدایی باید مستقیماً با موضوع یادگیری درگیر باشد.یعنی خود فعالیت‌ داشته باشد به عبارت دیگر هرچه کودک در یادگیری مفاهیم ریاضی بتواند مشاهده و تجربه کند، مفاهیم ریاضی در ذهن او روشن‌تر و صریح‌تر بازسازی خواهد شد. از طرفی هر دانش‌آموز ضمن فعالیت‌های خود با سایر همکلاسی‌هایش در حال عمل و عکس‌العمل می‌باشد. یادآور می‌شویم که پیاژه از نظر رشد برای تفکر کودک مراحلی را به تحقیق یافته است. معلم ریاضی ابتدایی، زمان مناسب را برای آموزش هر مطلب ریاضی در مدارس ابتدایی باید انتخاب کند. تدریس ریاضی با رشد عقلی یادگیرنده مناسبت پیدا می‌کند و در این صورت فشار غیر ضروری بر کودکی که هنوز آمادگی لازم برای آموختن مطلبی ندارد وارد نمی‌گردد و همچنین در آموزش مطالب ریاضی نیز تاخیر بی‌مورد مجاز شمرده نمی‌شود.»

چگونگی حل مسائل و درک مفاهیم ریاضی در دوره ابتدایی

از کلاس دوم ابتدایی که دانش‌آموزان با مساله روبه‌رو می‌شوند و شروع به حل مسائل ساده‌ای می‌نمایند، باید نکات مهمی را که برای حل مساله لازم است به آنان آموخت و مراقبت کرد که در حل مسائل این نکات را رعایت نمایند تا به تدریج ملکه ذهن آنان گردد.این نکات عبارتند از:

1. قبل از شروع به حل مساله باید دانش‌آموز مشخص نماید که در مساله چه اطلاعاتی به او داده شده است و چه چیز از او خواسته‌اند. به عبارت دیگر باید تعیین نماید که داده‌های مساله چیست و از او چه جوابی خواسته‌اند؟ همکاران محترم می‌توانند به طریق مختلف دانش‌آموزان را به این کار عادت دهند.

2. دانش‌آموز باید قبل از حل مساله با هر عملیات ریاضی دیگر، جواب آن را تخمین بزند. این امر باعث می‌شود که اگر دانش‌آموزی در انجام عملیات خود اشتباه کرد، متوجه آن شود و اشتباه خود را برطرف نماید. مثلاً دانش‌آموز باید بتواند پیش‌بینی کند که حاصل جمع دو عدد 27 و 19 عددی است بزرگتر از 40 و کوچکتر از 50 بنابراین، اگر حاصل جمع را 38 تا 68 به دست آورد، می‌داند که اشتباه کرده است.

دانش‌آموز باید یاد بگیرد و دقت نماید که جوابی را که برای مساله به دست می‌آورد، منطقی و قابل قبول باشد و با آنچه در اطراف او وجود دارد، تطبیق کند. مثلاً تعداد درختان یک باغ، تعداد دانش‌آموزان یک مدرسه و تعداد خانه‌هایی که در یک محله ساخته شده‌اند. در طول تاریخ آموزش و پرورش حل مساله یکی از هدف‌های مهم آموزشی معلمان به شمار می‌آمده از برکت پیشرفت‌های روانشناسی علمی معاصر بر اهمیت موضوع افزوده شده است. جان دیوئی، جروم برونر، ژان پیاژه، ولئو ویگوتسکی از جمله کسانی هستند که بر نقش فعالیت‌ یادگیرنده در جریان حل مساله بر دانش‌اندوزی تأکید داشته‌اند بنا به گفته کیلپا تریک، یادگیری در آموزشگاه باید هدفمند باشد نه التزاعی و یادگیری هدفمند از راه وا داشتنی دانش‌آموزان که انجام پروژه‌های مورد علاقه و انتخاب خودشان بوده بهتر امکان‌پذیر است.

۳-شکل‌گیری ریاضی با درگیر نمودن دانش‌آموز با مسأله

 وقتی یادگیرنده با موقعیتی روبه‌رو می‌شود که نمی‌تواند با استفاده از اطلاعات و مهارت‌هایی که در آن لحظه در اختیار دارد به آن موقعیت سریعاً پاسخ درست بدهد یا وقتی که یادگیرنده هدفی دارد و هنوز راه رسیدن به آن را نیافته است، می‌گوییم با یک مساله رو‌به‌رو است. حل مسأله صرفاً دانستن اطلاعات، مفاهیم یا اصول و کنار هم قرار دادن آن‌ها نیست، بلکه یادگیرنده باید راه‌های تازه ترکیب دانش‌های قبلی به ویژه اعداد یا اصول قبلاً آموخته شده را که به حل مسائل منجر می‌شوند کشف کند. اگر چنین وضعیتی صورت گرفت مفاهیم در ذهن شکل می‌گیرد.

موارد زیر به درک مفاهیم ریاضی کمک می‌کند :

1. لازم است تست‌های استاندارد در زمینه‌های سنجش توانایی ذهنی کودکان تهیه شود و معلمان قبل از تدریس بتوانند توانایی هر دانش‌آموز را در یادگیری مطالب ریاضی مانند مجموعه‌ها، عددها،‌ زمان، سرعت و... ارزیابی کرده و به دقت معین کنند.

2. دروس ریاضی براساس توانایی‌های مختلف ذهن کودک که در مراحل رشد فکری او ظهور می‌کند و تقویت می‌گردد برنامه‌ریزی شوند.

3. معلمان کلاس‌های مختلف مدارس ابتدایی با توجه به انتخاب روش‌های درسی طوری عمل کنند که روش‌ انتخابی در تدریس با رشد فکری کودکان برابر تحقیقات پیاژه مناسبت داشته باشد. مثلاً در مدارس ابتدایی که اغلب کودکان در مرحله رشد تفکر عملی هستند باید دانش‌آموزان با راهنمایی معلمان خود از اشیا و وسایل عینی بیشتر استفاده کنند. روش فعال به صورت روش آموزش گروهی و همچنین روش آموزش انفرادی در کلاس درس ریاضی به کار برده می‌شود.

منبع : www.abargrupe2.blogfa.com

نویسنده : جالینوس داوری ; ساعت ٤:٠٩ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/٧/۱٤
comment نظرات () لینک